Những tên gợi từ Kinh Thi, Sở Từ và thơ cổ, kèm chữ, pinyin, câu gốc, nghĩa và ghi chú dùng ngoài đời.
Một tên lấy từ thơ có thể giữ cảnh vật, lý tưởng, nỗi nhớ hoặc một câu đã sống nhiều thế kỷ. Khó không phải tìm hai chữ đẹp, mà biến câu văn thành tên tự nhiên khi người hiện đại gọi nhau.
Vì sao thơ là nguồn đặt tên?
Thơ cổ cô đọng âm, mùa, cảm xúc và ký ức văn hóa. Gia đình từ lâu tìm cảm hứng ở 诗经 (Shī Jīng), Kinh Thi, 楚辞 (Chǔ Cí), Sở Từ, cùng thi văn đời sau.
Không phải mọi cụm trong sách cổ đều hợp tên. Cần đọc cả câu, xem nghĩa có đổi không, âm và đồng âm hiện nay, cảm giác giới tính không máy móc, và tên nghe như người thật, bút danh hay nhân vật kỳ ảo.
望舒 — Wangshu
望舒 (Wàngshū) xuất hiện trong Ly Tao, tác phẩm gắn với Khuất Nguyên:
前望舒使先驱兮，后飞廉使奔属。
Vọng Thư là người đánh xe thần thoại liên hệ mặt trăng. Trong cách đọc tên hiện đại, 望 còn gợi nhìn xa, 舒 gợi thư thái, mở ra.
Ấn tượng: thanh tĩnh, có học, trung tính. Từng được các nhà văn hiện đại dùng nên liên hệ văn hóa rõ hơn một tên hoàn toàn trung tính.
修远 — Xiuyuan
修远 (Xiūyuǎn) gợi câu nổi tiếng trong Ly Tao:
路漫漫其修远兮，吾将上下而求索。
Đường dài và cuộc tìm kiếm không ngừng. 修 gợi tu dưỡng, rèn giũa; 远 là xa, rộng tầm. Tên có ý chí, lý tưởng, hơi nghiêng nam nhưng vẫn có thể trung tính; sức nặng nằm ở lòng bền tìm kiếm, không chỉ khoảng cách.
清扬 — Qingyang
清扬 (Qīngyáng) lấy từ Dã hữu man thảo trong Kinh Thi:
有美一人，清扬婉兮。
清 là trong; 扬 có thể gợi vươn lên, biểu lộ, sự sáng sủa. Trong câu gốc, cụm từ ca ngợi vẻ đẹp duyên dáng, không đơn giản là phép cộng hai nghĩa từ điển.
Ấn tượng: sáng, thanh, nghiêng nữ hoặc trung tính; chữ 扬 mang sức động nên không quá mảnh.
静姝 — Jingshu
静姝 (Jìngshū) gợi đầu bài Tĩnh nữ trong Kinh Thi:
静女其姝，俟我于城隅。
静 là yên, điềm; 姝 là từ cổ chỉ người nữ đẹp. Ấn tượng rõ chất cổ điển, nữ tính. 姝 đọc được nhưng sắc thái văn chương đậm hơn nhiều chữ tên hiện đại.
怀瑾 — Huaijin
怀瑾 (Huáijǐn) lấy từ Cửu Chương trong Sở Từ:
怀瑾握瑜兮，穷不知所示。
瑾 và 瑜 chỉ ngọc đẹp, làm ẩn dụ đức hạnh; 怀 là ôm giữ trong lòng. Tên gợi nguyên tắc, trau dồi, trung tính; coi trọng giá trị bên trong hơn xa hoa bề ngoài.
景明 — Jingming
景明 (Jǐngmíng) liên hệ Nhạc Dương lâu ký của Phạm Trọng Yêm:
春和景明，波澜不惊。
Cảnh xuân dịu, ánh rõ, sóng nước yên. 景 có nghĩa ánh sáng, cảnh hay tầm nhìn; 明 là sáng, rõ, thấu hiểu. Tên mở, sáng, hơi nghiêng nam và khá dễ dùng hiện nay.
清和 — Qinghe
清和 (Qīnghé) xuất hiện trong câu của Tạ Linh Vận:
首夏犹清和，芳草亦未歇。
Không khí đầu hạ vẫn trong lành, cỏ thơm chưa tàn. 清 là trong, 和 là hòa, dịu, cân. Tên bình hòa, trau chuốt, trung tính; chữ đơn giản giữ được chất cổ mà không xa lạ.
星野 — Xingye
星野 (Xīngyě) phỏng theo cảnh đêm của Đỗ Phủ:
星垂平野阔，月涌大江流。
Sao trên đồng rộng, trăng dâng theo sông lớn. 星 là sao, 野 là đồng hoặc vùng đất mở. Hai chữ của tên được chọn từ hình ảnh câu, không phải một cụm đứng liền nguyên văn.
Ấn tượng: rộng, hiện đại, thiên nghệ thuật hơn tên truyền thống; có thể hợp tên tự chọn hoặc danh tính sáng tạo.
云舟 — Yunzhou
云舟 (Yúnzhōu) phối mây, thuyền và hành trình. Câu nổi tiếng của Lý Bạch:
直挂云帆济沧海。
云 là mây, 舟 là thuyền. Tên hai chữ này là phỏng tác hình ảnh, không xuất hiện nguyên dạng trong câu trên. Cảm giác tự do, thanh nhã, hơi nghiêng nam hoặc trung tính.
Trích nguyên và lấy cảm hứng khác nhau
- Trích nguyên: tổ hợp chữ có trong tác phẩm. Cần kiểm tra cả cách các chữ đứng trong câu, không chỉ cùng xuất hiện.
- Chọn từ cụm: lấy một phần của biểu thức đã có, như 怀瑾.
- Phối hình ảnh: tạo tổ hợp mới từ cảnh thơ, như 云舟; 星野 cũng nên được giải thích theo cách này.
Không nên nói một tên mới là nguyên văn cổ. Với 静姝, câu được dẫn là 静女其姝, nên cần mô tả là tuyển chữ từ câu, thay vì khẳng định hai chữ đứng liền. Một tên đẹp không cần nguồn trích giả.
Năm bước chọn tên thơ dùng tự nhiên
1. Đọc cả đoạn
Hai chữ đẹp có thể nằm trong cảnh bi kịch, châm biếm hoặc phủ định; phải hiểu ngữ cảnh.
2. Đọc thành tiếng
Kiểm tra thanh điệu và đồng âm. Đẹp khi nhìn chưa chắc thuận khi gọi.
3. Tránh quá khó
Chữ hiếm có thể hay trong truyện nhưng gây vướng nhập liệu, biểu mẫu và phát âm nhiều năm.
4. Hỏi người bản ngữ nghe thế nào
Tên nghe hiện đại, cũ, nam, nữ, trung tính, tôn giáo, dược liệu hay nhân vật? Không nhóm nào tự động sai, nhưng người dùng cần biết.
5. Ghi nguồn trung thực
Ghi tác giả, tác phẩm, câu gốc và tên là trích, tuyển chữ hay phỏng hình ảnh.
Thơ và mùa sinh
Mùa giúp thu hẹp hàng nghìn hình ảnh: đầu hạ có thể gợi 清和, thu gợi ánh chín, trời trong, thu hoạch. Đây là cá nhân hóa văn hóa, không phải đổi số phận.
Công cụ miễn phí kết hợp mùa sinh, hình tượng Ngũ hành và nguồn thơ tuyển chọn, rồi giải thích chữ, pinyin và cảm giác tên bằng tiếng Việt. Xem thêm Cách chọn tên tự nhiên, Tên theo ngày sinh và hình tượng ngọc trong Pursuit of Jade.
Câu hỏi thường gặp
Kinh điển nào tốt nhất để đặt tên?
Kinh Thi và Sở Từ đều có ảnh hưởng, nhưng không phải danh mục tên làm sẵn. Chọn theo sắc thái muốn có và độ dùng được hiện nay.
Tên Sở Từ thường dành cho nam?
Có câu truyền miệng gắn Sở Từ với tên nam, Kinh Thi với tên nữ; đó là quy ước, không phải luật. Nhiều tên trung tính.
Có thể dùng tên thơ nổi tiếng?
Có, nhưng học các liên tưởng sẵn có. Tên gắn chặt nhà văn, nhân vật lịch sử hay hư cấu có thể bớt riêng tư.
Có bắt buộc họ Trung Quốc?
Không. Người học có thể dùng tên riêng trong giao tiếp. Họ mang quan hệ dòng tộc, không cần tự bịa để có tên tiếng Trung.